• [BACK]
  • Duizenden Verklikkers van de Buitenwereld

    Tineke Reijnders

    Bij elke windvlaag, bij ieder zuchtje, zelfs bij het miniemste stroompje tocht komen duizenden schijfjes in beweging. Ze tollen om hun as, nu eens met tomeloze vaart en dan weer een stuk trager. Of hier stormachtig en verderop kalm. Stil vallen ze zelden, de ronde plaatjes reageren supersensibel op de wind. Doordat de schijfjes een reflecterende zilverkleurige coating hebben, weerkaatsen ze het licht dat erop valt optimaal. En omdat het er zo veel zijn, sproeien ze het licht vervolgens alle kanten op, als het licht in druppels van een zonbeschenen fontein. Floris van Manen maakte het werk, dat 'Weerspiegeling & Reflektie' heet en afgelopen juni ten doop gehouden is, voor de afdeling Huidziekten. Het werk is bevestigd aan de buitenmuur van een smalle straat tussen de twee vleugels van het ziekenhuisgebouw en loopt vlak voor de ramen van de afdeling langs. Daardoor is een deprimerend, onappetijtelijk uitzicht omgetoverd tot een fonkelend spel van weerspiegelingen. Tot genoegen van Huidziekten, die de opdracht van Kunstzaken van harte heeft ondersteund.

    'Weerspiegeling & Reflektie' is erg aanwezig, maar toch niet opdringerig. Misschien is dat vanwege de natuurlijke ritmen. Het is immers de wind die de beweging veroorzaakt. De turbulenties doen denken aan golvend riet of aan hoe de wind over het wateroppervlak scheert en zijn afdruk achterlaat.

    Terwijl de moduleringen en variaties in de details zitten, is de totale opzet helder en consequent. Een ontelbare hoeveelheid schijfjes is tussen vertikale nylondraden gestoken. Doordat de draden getwijnd zijn, kunnen de schijfjes draaien zonder de hulp van lagers. Vanuit de ziekenkamers oogt het schijfjespatroon als een transparant scherm. Je kunt het in zijn hoedanigheid van grote struktuur bekijken, maar ook focussen op de schijfjes zelf. Die zijn allemaal even groot (de diameter is zes centimeter), maar onderscheiden zich door twee verschillende uitsneden in het hart van de circel.

    Deze binnen-diameters, zegt Floris van Manen, hebben twee maten omdat je voor het coderen van informatie tenminste twee elementen nodig hebt als lang/kort of licht/donker. De openingen zijn halve circels. Eenmaal uitgevouwen hebben ze een extra ruimtelijk effect. Wie er met enige fantasie naar ligt te turen, ziet er een knipoog in. En wie met volharding het grote geheel bekijkt, ontwaart een verborgen afbeelding in fr ordening van de verschillende schijfjes. Het achterhalen daarvan is voorbehouden aan de oplettende beschouwers vande afdeling waarvoor de sculptuur bestemd is. Andere belangstellenden kunnen in de buurt van de Brummelkampgalerie,vanwaar een beperkt deel waarneembaar is, een poging wagen. De oplossing van deze puzzel wordt bewaard in een kluis.

    De kunstcollectie van het AMC bestaat voor het overgrote deel uit losse oobjecten als schilderijen en foto's die op wisselende plaatsen kunnen hangen. De laatste jaren is aan de collectie ook een aantal unieke, lokatiegebonden werken toegevoegd. Voor zulke werken wordt een opodracht uitgeschreven. Het komt erop aan de juiste kunstenaar te matchen met de specifieke plek.

    Dat Floris van Manen, die geboren is in 1953, werd uitgenodigd voor deze opdracht, is verrassend. Van Manen is vooral bekend als sonoloog, als maker van geluidswerken waarin dagelijkse, doorgaans onopgemerkte omgevingsgeluiden naar voren worden gehaald. Hij was in 1983 mede-oprichter van Stichting klankschap. Van Manen beweegt zich graag op de grensvlakken van kunst en techniek. Zijn composities hebben vaak een opvallend conceptuele basis, zoals 'Music for Large Mountain and Vibraphone', waaraan een onderzoek naar de beleving van tijd ten grondslag ligt. Hij maakte het werk samen met de Noorse composnist Kjell Samkopf na een verblijf in een afgelegen berglandschap in Noorwegen.

    In 1995 realiseerde Van Manen een andere lichtsculptuur. 'Verfijning & Eenvoud'. Deze bestaat uit bewegende rode lichtpuntjes die dartelen langs de dakrand van de toneeltoren van de Utrechts Stadsschouwburg. 'Ik zoek', zegt Van Manen, 'naar oplossingen die bestand zijn tegen irritatie en verveling.' Als de uitkomst een garantie moet zijn voor duurzame verwondering, dan behelst 'Weerspiegeling & Reflektie' de gedroomde condities.

    Omwille van eenvoud en helderheid is aan het ontwerp uitgebreid onderzoek voorafgegaan. Daarna kwam er ook in mechanische zin veel bij kijken alvorens de schijfjes hun gewenste vormen konden krijgen. En tenslotte moest heel veel handwerk worden verricht. Van Manen heeft dat allemaal tot een goed einde gebracht door zijn samenwerking met 'euroGenie'. Een goed kunstwerk kan niet zonder een goed gesternte en 'euroGenie' stond daar onbetwistbaar in geschreven. het bedrijf wordt gerund door broers van de kunstenaar. Samen met een vierde broer kon de kunstopdracht (binnen het bescheiden budget) werkelijkheid worden. De gedachte dat vier broers hun uiteenlopende expertise hebben ingezet voor dit overrompelende kunstwerk is alleen al adembenemend.

    Een glimpvan de buitenwerled, met zijn daglicht en luchtstromen, dat is waar je in een ziekenhuis zo heftig naar kunt verlangen. Spionnetjes werden de spiegeltjes genoemd die vroeger naar de ramen van veel Amsterdamse wonigen zaten. Daarmee hielden de bewonders in de gaten wat er op straat gebeurde. Floris van Manen laat duidenden verklikkertjes hoorbaar fluisteren over hoe het daarbuiten is. Ze slepen gegevens over verglijdend licht en wisselende seizoenen in ontelbare nuances naar binnen, een feestelijke entree in wat ooit een troosteloze impasse was. En ze verstrooien ze weer, met behulp van de luchtstromen die niet alleen de weerspiegelingen aandrijven, maar ook het besef van ruimte articuleren. Vlekjes licht en schaduw spetteren op de muur en de luxaflex van de kamers. Het zijn niet minder dan de basisvoorwaarden van het leven --licht en lucht-- die in de kwikzilveren schitteringen wroden bezongen. Tegelijk vangen die de schitteringen van binnenaf de projecties van verlangen op - om weldra te vervluchigen in het sprankelende pizzicato van een schouwspel zonder eind.

    (weergegeven met toestemming van de auteur)